Sakarya Meydan Muharebesi’nin Önemi ve Özeti

Milletimizin şahit olduğu yüzlerce savaştan biri olan Sakarya Meydan Savaşı Türk tarihindeki en önemli savaşlardandır. Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerinin atılmasını sağlayan Sakarya Meydan Muharebesi, Subaylar Savaşı olarak da bilinir.

Sakarya Meydan Savaşı’nın Tarihteki Önemi

  • Türk tarihinde savunma savaşı diye başlayıp taarruz savaşı olarak biten savaştır.
  • 1921’de Atatürk’ün önderliğinde Türk Ordusu ve Yunanlılar arasında yapılan savaş; tüm dünyaya Türk’ün gücünü göstermiştir.
  • 22 gün ve 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi Yeni Türkiye’nin kurulmasına ve Kurtuluş Savaşı’nın son bulmasına zemin hazırlamıştır.

Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos-13 Eylül 1921)

Sakarya Meydan Muharebesi Kurtuluş Savaşı sürecindeki en önemli muharebelerden biri kabul edilir. Yunanlılar, Kütahya-Eskişehir Muharebelerini kazandıktan sonra, Yunan Ordusu’nun bu başarılarından bahseden İngiliz Başbakanı Lloyd George’un “Milli Türk Kuvvetlerini yenmiş bulunan Yunanistan`ın Sevr Antlaşması esaslarıyla yetinemeyeceği” şeklindeki sözleri ve vaatleri Yunanistan`ı barışa değil taarruza teşvik etmiştir.

Bunun üzerine Yunan Genelkurmayı, Kütahya-Eskişehir Muharebelerinden (10-24 Temmuz 1921) sonra Sakarya`nın doğusuna çekilen Türk Ordusu’na son darbeyi indirmek amacıyla hazırlıklarını tamamlayıp harekete geçmiştir. Yunanlıların bu düşünce ve faaliyetleri karşısında Mustafa Kemal Paşa 5 Ağustos 1921 de TBMM tarafından kabul edilen 144 sayılı kanun ile geniş yetkilerle 3 ay süreliğine Türk Ordusu’nun Başkomutanı olarak görevlendirilmiştir. Kendisine verilen yetkilere dayanarak 7-8 Ağustos 1921’de Tekalif-i Milliye emirlerini yayınlaymış ve böylelikle Türk Ordusu’nun personel, silah ve araç-gereç bakımından güçlenmesini sağlamıştır.

Sakarya Meydan Muharebesinde Türk Ordusu’nun Başkomutanı Mustafa Kemal Paşa, Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa, Başkomutanlık Karargah’ı Ankara’dadır.  Batı Cephesi Komutanlığı, Yunan taarruzuna karşı, kuvvetlerini Sakarya Nehri doğusunda yedi kolordu halinde konumlandırmıştır. Batı Cephesi komutanı ise Tümgeneral İsmet İnönü’ dür. Karargâh merkezi Ankara-Polatlı arasında yer alan Alagöz’ de yer almaktadır. Yunan kuvvetleri ise 16 tümenden oluşan 5 kolordu ve 1 süvari tugayından oluşmuştur. Bu kolordulardan 3 tanesi Anadolu’ da bulunmaktadır.

“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanı ile ıslanmadıkça terk olunamaz…”

13 Ağustos’ta ileri harekâta geçen Yunan Ordusu Sakarya’nın güney kanadına yönelmiş olarak ve kuşatıcı bir tertiple taarruza geçmiştir. Yaklaşık olarak 100 km’lik bir cephede başlayan bu kanlı savaş, tarihin önemli meydan muharebelerindendir. Düşmanın üstün kuvvet ve silahlarla yaptığı taarruzlarda Sakarya mevziinde yer yer çekilmeler olmuştur. Muharebelerde bazı alaylar mevcutlarının büyük kısmını ve subaylarını kaybetmiştir. İşte bu sıralarda Başkomutan Mustafa Kemal Paşa Batı Cephesi birliklerine şu meşhur emrini yayınladı: “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanı ile ıslanmadıkça terk olunamaz…” Bunun üzerine geri çekilmek zorunda kalan birlikler dahi ilk tutunabildikleri yerde durup yeniden savaşıp ve mevzii savunmak çabası içinde olmuşlardır. Açılan her gediği kapatmak için 70 km’yi bulan cebri yürüyüşlerle, birlik kaydırmaları yapılmıştır. Her gelen birlik düşman karşısına çıkmış, vuruşmuş, şehit olmuş ve vatan savunulmuştur.

Sakarya Meydan Muharebesi ve Başkomutan Mustafa Kemal Paşa Görseli

Sakarya Meydan Savaşında Türk Ordusu’nun Büyük Zaferi

Yunanlılar, bütün zorlamalarına rağmen Türk kuvvetlerini kuşatıp imha edemeyince 23-30 Ağustos tarihleri arasında Türk cephesini merkezden Haymana istikametinde yarmak istemiştir. 6 Eylül’e kadar bunun için uğraşmışsa da Anadolu’nun kaderini tayin eden savaşta cephe gerisinde Türk Milleti etten bir Türk duvarı oluşturmuştur. Bundan sonra Yunan kuvvetleri bulunduğu hatlarda savunarak kalmaya karar vermiştir. 10 Eylül’de Türk Ordusu tarafından başlatılan genel karşı taarruzla buna da mani olunmuştur. Yunan kuvvetleri geri çekilmek durumunda kalmış ve 13 Eylül’e kadar Sakarya nehrinin doğusunda tek Yunan askeri kalmamıştır. 22 gün geceli gündüzlü süren Sakarya Meydan Muharebesi Türk Ordusu’nun zaferi ile sonuçlanmıştır.

Sakarya Meydan Muharebesi’nin Askeri ve Siyasi Sonuçları

Sakarya Meydan Muharebesinde kazanılan zaferle Milli Mücadele döneminde yeni bir dönem başlamıştır. Sakarya Zaferi ile Türk ordusu inisiyatif etmiş, harekatın yönü değişmiştir. Stratejik savunma savaşı olarak başlayan muharebe Mustafa Kemal ve subaylarının askeri stratejik alandaki doğru hamleleri ile taarruz savaşı olarak sonuçlandırılmıştır. Yunan Ordusu stratejik saldırı yapma gücünü kaybetmiş ve moral olarak da düşmüştür.

  • Kars Antlaşması

Sakarya Zaferi`nden sonra, 13 Ekim 1921’de Sovyetlerin aracılığıyla Ankara Hükümeti ile Güney Kafkas Cumhuriyetleri arasında Kars Antlaşması imzalanarak Türkiye`nin doğu sınırı kesinlikle güvenlik altına alınmıştır.

  • Ankara Antlaşması

Fransa, Sakarya Zaferi`nden sonra bekle-gör tutumunu bırakarak İtilaf devletlerinden kopmuş ve TBMM Hükümeti ile 20 Ekim 1921’de Ankara Antlaşması`nı imzalamıştır. Bu antlaşma ile Fransa TBMM Hükümeti’ni ve Hatay-İskenderun dışındaki bugünkü güney sınırımızı tanımıştır. Güney Cephesi güvenlik altına alındığından oradaki Türk birlikleri de Batı Cephesi`ne kaydırılmıştır.

Batı Anadolu`daki Yunan egemenliğini hiç bir zaman kabullenemeyen İtalyanlar ise, Sakarya Zaferi`nden sonra Güney Ege ve Akdeniz bölgelerinde tutunamayacaklarını anlamışlar ve 1921 yılı sonuna kadar işgal ettikleri yerleri geri vermişlerdir.

  • Ankara Antlaşması

Sakarya Zaferi İngiltere`yi de Ankara`yı tanımaya zorlamış ve 23 Ekim 1921 günü “Tutsakların Serbest Bırakılması Antlaşması” yapılmıştır.

İtilaf devletleriyle yapılan bu siyasi anlaşmalar Sevr Antlaşması’nın geçerliliğini yitirmesi sonucunu doğurmuştur.

Sakarya Meydan Muharebesi Büyük Zafer

Kaynak:
Sakarya Meydan Muharebesi’nin Askeri Stratejisi – Şener Çakır
(https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/sakarya-meydan-muharebesi-23-agustos-13-eylul-1921/
(www.milliyet.com.tr/gundem/sakarya-savaşı)
(https://bolge9.tarimorman.gov.tr/Menu/95/Sakarya-Meydan-Muharebesi-Ve-Onemi)
(https://www.sabah.com.tr/fotohaber/yasam/sakarya-meydan-muharebesi-sonuclari-sakarya-savasi-tarihi-nedenleri-taraflari-ve-onemi-e1)

    1. Onur 26 Temmuz 2022
    2. Figen 26 Temmuz 2022
    3. Sibel 26 Temmuz 2022
    4. Rahmi cengizel 30 Ağustos 2022

    Yorumunu ekle