Göktürklerin Bağımsızlık Destanı

Göktürklerin Bağımsızlık Destanı isimli yazımda sizlerle Göktürkleri ve Kür Şad ihtilalini anlatmaya çalışacağım. Hayırla okuyunuz.

Bumin Kağan önderliğinde tek bayrak altına toplanan Türkler, zamanın en kudretli imparatorluğunu kurmuşlardı. Göktürk (Köktürk) beyi Bumin, Tölislerin Juan-Juanlar’a (Avarlar) karşı ayaklanacaklarını önceden bildirir. Böylece Avarlar, Tölis ayaklanmasını bastırırlar. Bu hizmetine karşılık olarak Bumin, Avarlardan bir han kızıyla evlenmek ister. Ama bu isteğinin reddedilmesi bağımsızlık eyleminin başlamasına kıvılcım olur. Ayaklanan Türk hakanı Bumin, 552 yılında Avar Hanlığı’nı ağır bir yenilgiye uğratır ve sonrasında Göktürk Devletini (Köktürk Devleti) kurar. Devletin merkezi Altaylardan Orhun Irmağı yakınlarına alınır. Yaklaşık iki yüzyıl (550-745) sürecek ve iki döneme ayrılacak Göktürk devleti, (Köktürk Devleti) Aşina oğulları yönetiminde böyle kurulur. ( Taşağıl, 1995; Gömeç, 1999; Bozkurt, 2002;65)

Bumin Kağan, kardeşi İstemi Yabgu’yu devletin batı kanadına tayin ederek geleneksel ikili teşkilat uygulamasını ortaya koymuştur. Bu ikili teşkilat, başta Göktürklerin işine çokça yarasa da bir süre sonra yıkılmalarının temel sebeplerinden biri haline gelecekti.

Tarihte Türk Devletleri

Türk tarihinde ilklerin sahibi olan Göktürkler, tarihte Türk adıyla kurulan devletlerin ilkidir. Sonrasında ed-Devletü’t-Türkiyye adıyla Memlük Devleti ve ardından Türkiye Cumhuriyeti, Türk adıyla kurulan son devlettir. Esasında Avrupalılar ve diğer kavimler, tarihte kurulmuş Türk devletlerinin çoğuna sadece Türk devleti adıyla hitap etmişti. Sonrasında Müslüman olan herkese Türk demeye başlamışlardı. Ezcümle, Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı İmpartoluğu’nun devamı ve onun en büyük mirasçısıdır.

Göktürkler Dağılıyor

Göktürkler, şahlanış döneminin ardından boylar arasında çıkan rekabet ve nifak, Çinli prensesler ile evlilik, evliliğin doğurduğu Çinli devlet adamlarının yönetime gelmesi gibi etkilerle Göktürkler; ağır bir darbe almıştı. Bu ağır darbe sonucu ipleri eline alan Çin milleti, Göktürk Devletine son vererek işgal girişimlerine bulunmaya başladı. İşgal edilen kadim Türk topraklarından Türkler bir bir toplanarak Çin ülkesinde asimile politikasıyla benliklerinden edilmeye başlamıştı. Tıpkı günümüzde Doğu Türkistan’a yaptıkları gibi.

İlsiz kalan Göktürkler, Çinlilerin ağır zulmüne maruz kalarak acı dolu yıllar geçirmişlerdi. Ta ki bir Türk tegini olan Kür Şad, kırk çerisini örgütleyene kadar… Kür Şad ’ın planı; Çin kralının dışarıya çıkacağı günü belirleyip hükümdarı alaşağı etmekti. Bunun için fırsat kollayan Göktürk Çerilerinin dışarıya pek çıkmayan kral karşısında pek de şansı yoktu. Ama yazgı öyle olmadı. Hükümdarın dışarıya çıkacağı gün belli olmuş ve harekât için hazırlıklar başlamıştı.

İhtilal günü geldiğinde, rivayete göre hükümdar, dışarıya çıkmış ama havanın kasvetli olmasından ötürü geri saraya dönme kararı almıştı. Kür Şad ve Göktürk erleri, ya ihtilal yapacak ya da birkaç gün sonra ayyuka çıkacak olan ihtilal planlarıyla birlikte idam edileceklerdi. Bağımsızlık ateşiyle kavrulan Göktürkler, ya istiklal ya ölüm inancıyla harekâta başladılar.

Göktürk İhtilali Başlıyor

Kür Şad ve Göktürk çerileri saraya giriş yaptığında her şey çok hızlı gelişti ve çağrı davulları askerleri çağırmak için çalmaya başladı. Çin askerleri bu çağrı sonucu karınca sürüsü gibi geliyor, bir Göktürk eri on Çinliyi yıkıyordu. Lakin Kür Şad ve kırk çerisi, bu karınca sürüsü karşısında şehitler vererek ilerliyordu.

Hükümdarın çok yakınına yaklaştıklarında son bölük askerin gelmesiyle geri çekilmek zorunda kalan Göktürk fedaileri, kala kala yaklaşık 11 kişi kalmıştı. Bunun üzerine Göktürkler, ahırlara yönelerek atlarla beraber saraydan uzaklaşmaya başladılar.

Çin diyarını Türk ülkesinden ayıran ırmağa varıp köprü ile karşıya geçmeyi düşleyen Kür Şad ‘ın hayallerini, bardaktan boşanırcasına yağan yağmur bozmuştu.

Önden giden bir avuç çeri ve onları kovalayan Çin ordusu… Nihayet nehre varan Göktürkler sıkışıp kalmıştı. Yağmurun ortasında sırılsıklam olan erler, en sonunda Çin ordusunu gördüler ve ölüm çarpışmasına kendilerini hazırladılar.

Çin ordusu ağır bir hücum ile bir avuç Göktürk erine saldırmış ve muhteşem ihtişamıyla kılıç sallayan Göktürk erleri bir bir kale burçları gibi yıkılmaya başlamıştı…

Yağmur dinmiş etraf sakinlemişti. Başıboş at sesleriyle yankılanan ırmağın yanında at üzerinde ruhu uçmağa varmış bir yiğit duruyordu. Kür Şad yenilmişti. Ama asla boyun eğmemişti…

Kür Şad ihtilalinin başarıya ulaşamamasıyla Türklerin bağımsızlık ateşi daha da körüklenmişti. Göktürkler, kısa bir zaman sonra Kutluk Bey önderliğinde bir kez daha teşkilatlanarak aşılmaz Çin surlarını aşarak yeni kağanlıklarını kurmuşlardı. Göktürklerin yeni kağanı Kutluk olmuştu ve Türkler kendisine derleyen, toplayan anlamında olan İlteriş ünvanını vermişti. Şimdi geriye kalan Çin’den alınacak intikam vardı. İlteriş Kutluk Kağan bu intikamı fazlasıyla almıştı…

İlteriş Kutluk Kağan’ın oğlu Bilge Kağan’ın yazıtında Türk Milletine verilen öğüt halen geçerliliğini korumaktadır.

Göktürk Yazıtlarından Bizlere Nasihat

Göktürk Yazıtlarında Bilge Kağan bizlere:

“Beyleri, milleti ahenksiz olduğu için, aldatıcı olduğu için, Çin milleti hilekâr ve sahtekâr olduğu için, küçük kardeş ve büyük kardeşi birbirine düşürdüğü için, bey ve milleti karşılıklı çekiştirttiği için, Türk milleti il yaptığı ilini elden çıkarmış, kağan yaptığı kağanını kaybedivermiş. Çin milletine beylik erkek evlâdını kul kıldı, hanımlık kız evlâdını cariye kıldı…”

“Çin milletinin sözü tatlı, ipek kumaşı yumuşak imiş. Tatlı sözle, yumuşak ipek kumaşla aldatıp uzak milleti öylece yaklaştırırmış. Yaklaştırıp, konduktan sonra, kötü şeyleri o zaman düşünürmüş. İyi bilgili insanı, iyi cesur insanı yürütmezmiş. Bir insan yanılsa kabilesine, milletine, akrabasına kadar barındırmaz imiş”

Blog yazımı okuduğunuz için teşekkür ederim. Blog yazımın sonuna koyduğum Bilge Kağan’ın sözlerini hep beraber okuyup anlamamız temennisi ile bir sonraki yazımda görüşmek üzere esen kalın.

    1. Furkan ZEYBEK 31 Mart 2021
    2. Mehmet Can 31 Mart 2021

    Add Your Comment