Çanakkale Savaşı’nın Önemi, Özellikleri ve Sonuçları

Çanakkale Savaşı 1915-1916 yıllarında, 1. Dünya savaşı esnasında gerçekleşen büyük ve kanlı bir savaştır. Osmanlı İmparatorluğu tarafından savunma cephesi olarak açılan Çanakkale cephesi, Çanakkale Savaşı’nın yaşandığı yerdir. Tarihte adı “Centilmenler Savaşı” olarak da geçen bu savaşı detaylıca inceleyip sizler için derledik…

Devletlerin 1. Dünya Savaşı’na Sürüklenmesi

Dünya büyük bir hareketlilik içerisindeydi. Avrupa Sanayi İnkılabını gerçekleştirmiş diğer devletlerin sömürgecilik ve ekonomik rekabetine sebep olmuştu. Fransa’da mutlak monarşinin devrilip, Cumhuriyetin kurulması (Fransız İhtilali) ile ulusçuluk fikrinin diğer milletler tarafından benimsenmesi, bu hareketliliğe büyük bir katkı sağlamıştı. Bunların yanı sıra Almanya ve Fransa arasında Alsace Lorainne (Kömür Havzası) problemi iki devlet arasındaki büyük bir problemdi. Rusya’nın ise sıcak denizlere inme isteği sona ermemiş, bu nedenle de Osmanlı topraklarına gözünü dikmişti. Rusya’nın savaş gerekçesi sadece sıcak denizler değildi. Sıcak denizlerin yanı sıra Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ile Rusya’nın panslavizm politikasından doğan sürtüşme savaş için bir neden sayılabilirdi.

Rusya’nın Panslavizm Politikasını merak ediyorsanız. Panslavizm Politikası Nedir? yazımızdan detaylı bir şekilde öğrenebilirsiniz.

Japonya ise Büyük Okyanus’ta yayılmayı sürdürmek istiyordu. Almanya ve İtalya’nın savaş için sebebi ise İngiltere ve Fransa’nın ellerindeki sömürgelere göz dikmiş olmalarıydı. Bu hareketlerin, nedenlerin, sebeplerin ve amaçların birleşmesiyle Dünya istemsizce büyük, kanlı bir savaşa doğru sürüklenmişti.

Tarihe Geçen Büyük Savaşın Başlaması

Tarihler 28 Haziran 1914’ü gösteriyordu. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu veliahtı Franz Ferdinand, Sırbistan’ı ziyareti esnasında Sırp milliyetçisi olan Gavrillo Princip tarafından öldürülmüştü. Bunun üzerine Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Sırbistan’a savaş açmıştı. Savaşın başlamasıyla Rusya Sırbistan’ın yanında, Almanya ise Avusturya-Macaristan safhalarında yerini belirlemişti. Savaş bir anda Avrupa devletlerine yayılmış, Fransa ve İngiltere’nin Almanya’ya cephe almasıyla daha da büyümüştü. Osmanlı ise kapitülasyonları tek taraflı iptal edip, boğazlardan geçişi tüm devletlere kapatarak tarafsız kalmakla yetinmişti.

Çanakkale Savaşı'nın Önemi Özellikleri ve Sonuçları

Osmanlı Devletinin Çanakkale Savaşına Katılma Süreci

Osmanlı, Avrupa devletlerinin Osmanlı topraklarındaki hakimiyet isteklerinin farkındaydı. Bu nedenle uzun bir süre tarafsız kalamayacağının da farkındaydı. Atağa geçerek ilk ittifak teklifini İngiltere’ye yöneltti. Fakat İngiltere Osmanlı’nın bu teklifini geri çevirdi. İkinci ittifak teklifi ise Osmanlıya Bulgaristan tarafından gelmişti. Bu ittifak teklifine Almanya yanaşmayınca Osmanlı da sıcak bakmamıştı. Sonrasında ise Osmanlı Fransa ile ittifak yapmak istemiş fakat Fransa, Rusya’nın bu duruma endişe edebileceğinden ötürü Osmanlı’nın teklifini reddetmişti. Sürekli dış safhada bırakılan Osmanlı Çanakkale Savaşı ile adını bir kere daha tarihe geçireceğinden habersiz, çareyi Almanya ile ittifak görüşmelerine başlamakta bulmuştu. Bu görüşmelerin olumlu geçmesiyle Osmanlı 1914 tarihinde Türk-Alman ittifakı imzalayarak, savaşta üçlü ittifak bloğunda yerini almıştı. Bu ittifaktan haber alan İngiltere, Osmanlı’nın sipariş verdiği iki zırhlı gemiyi teslim etmekten vazgeçmişti. Osmanlı ise bu iki gemi yerine Almanya’dan Goben ve Breslav gemilerini satın almıştı. Çanakkale boğazından geçerek İstanbul’a getirilen bu gemiler, Rusya’nın limanlarını topa tutmasıyla Osmanlı’yı 1.Dünya Savaşı’na doğru sürüklemişti.

Osmanlı’nın Savaştaki Cepheleri

Osmanlı 1.Dünya Savaşı’nın hemen öncesinde gerçekleşen Balkan Savaşları’nda büyük topraklarını kaybetmiş, en iyi orduları şehit düşmüş, silah ve mühimmatlarını terk etmek zorunda kalmıştı. Osmanlı’nın başlarda tarafsız kalması itilaf devletlerince olumlu karşılanıp, savaş boyu Osmanlı’dan tarafsız kalması bekleniyordu. Osmanlı’nın savaşta yalnız kalması, balkanlardaki verdiği kayıplarla birleşince itilaf devletlerince, Osmanlı topraklarının ve en önemlisi boğazların kolay bir şekilde ele geçirileceği düşüncesine sebep olmuştu. Osmanlı ise itilaf devletlerinin bu düşüncesine karşın Almanya ile ittifak yaparak yalnızlıktan kurtulmuş ve üstüne Balkanlarda verdiği kayıplara rağmen savaşa en iyi şekilde hazırlanma gayretindeydi.

Osmanlı taarruz, savunma ve müttefiklere yardım şeklinde üç ana cepheye ayrılmıştı. Taarruzda Kafkasya ve Kanal Cepheleri bulunurken, müttefiklere yardımda Makedonya, Galiçya ve Romanya Cepheleri bulunuyordu. Savunmada ise Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen, Irak-Musul ve büyük başarı sağlayarak çok kayıp verdiği aynı zamanda Çanakkale Savaşı ‘nın gerçekleştiği Çanakkale Cephesi yer alıyordu.

Çanakkale Savaşı'nın Önemi Özellikleri ve Sonuçları

Çanakkale Deniz Savaşı

İngiltere ve Fransa’nın saldırısıyla Çanakkale Cephesi açılmak zorunda kalmıştı. İngiltere ve Fransa müttefiki olan Rusya’ya yardım etmek istiyordu. Bu yardım için en iyi yol Osmanlı sınırları içerisinde yer alan Çanakkale Boğazı’ndan geçerek Rusya’ya ulaşmaktı. Planları sadece Çanakkale’den geçmek değildi. Aynı zamanda Çanakkale Boğazı’ndan geçerek İstanbul’a ulaşıp, ele geçirdikten sonrada Osmanlı’yı savaş dışı bırakabileceklerdi. Fakat Osmanlı Çanakkale Savaşı esnasında verdiği mücadele ile İngiltere ve Fransa’nın bu düşüncelerini kırmayı başarmıştı.

Çanakkale Deniz Savaşları

18 Mart 1915’te İngiliz ve Fransız gemileri Çanakkale Boğazlarını topa tutarak Çanakkale Savaşı’nı başlatmışlardı. Çanakkale Savaşı deniz harekatının komutanlığı Cevat Çobanlı’ya verilmişti. Cevat Çobanlı komutasındaki askerler İngiliz ve Fransız toplarına, tabyalar ile karşılık vermişti. İngiliz-Fransız gemileri ağır ateşe tutulmuş ve yavaş yavaş itilaf devletlerinin Çanakkale kolay bir şekilde geçilir düşüncesi kırılmaya başlamıştı.

Tabyalardan ağır hasar alan İngiliz-Fransız gemileri geri çekilmek zorunda kalmıştı. Fakat ağır hasarlara rağmen pes etmek gibi niyetleri de yoktu. Bir saldırı bir savunma pozisyonunda gel-git yaşayan gemiler son saldırı için atağa geçmişti. Gemilerden biri Çanakkale girişindeki tabyalardan bir kaç tanesini etkisiz hale getirip, diğer gemilerin iç kesimlere doğru ilerlemesini sağlamıştı. İngiliz ve Fransızların boğazlardan ilerleyişine tanık olan Cevat Çobanlı‘nın askerleri, o dakikadan sonra insanüstü güçle savaşmaya başlamıştı. Tarihe adı geçen Seyit Onbaşı’nın top mermilerini sırtlanması bu insanüstü güçlerden sadece birisiydi. Seyit Onbaşı’nın taşıdığı toplar Birleşik Krallık’a ait Ocean zırhlısının vurulmasıyla, kontrolden çıkarak boğazlara döşenen mayınlara çarpıp patlamasına sebep olmuştu. Diğer gemilerde bu büyük patlamadan etkilenerek büyük hasarlar almıştı. Gemiler hem karadaki komutadan hem de denizdeki mayınlardan dolayı fazla kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kalmışlardı. Patlayan gemilerden dolayı Çanakkale Boğazı’nın suları adeta kan gölüne dönüşmüştü. Bu görüntü karşısında itilaf devletleri Çanakkale Savaşı sayesinde Çanakkale’nin sandıkları gibi rahat geçilemeyeceğini anlayarak, boğazları iptal edip mücadelelerine karadan devam etmeye karar vermişti.

Çanakkale Savaşı'nın Önemi Özellikleri ve Sonuçları

Çanakkale Kara Savaşları

Tarihler 25 Nisan 1915’i gösterirken büyük kayıplar veren itilaf devletleri, şansını bu sefer kara harekatları üzerinde denemek istemişti. Gurur meselesi haline getirdikleri Çanakkale Savaşı’nı kazanmak suretiyle, gelmiş geçmiş en büyük amfibi çıkarma harekatına girişmişlerdi. 25 Nisan’da Gelibolu Yarımadası’na ilk çıkarmayı yapmışlardı. Fakat burada da Yarbay Mustafa Kemal’in taarruzuyla karşılaşmışlardı. Mustafa Kemal bunun yanı sıra itilaf devletleri ile Anafartalar, Conk Bayırı, Kireçtepe’de savaşmış, karşı tarafı yenilgilere uğratmayı başarmıştı. İngilizler karada Mustafa Kemal’in, denizde Cevat Çobanlı’nın verdiği karşı taarruzlar sayesinde Çanakkale’nin geçilemeyeceğini anlayarak bölgeyi boşaltmaya karar vermişti.

Çanakkale Deniz Zaferi Sonuçları

Osmanlı başlarda tarafsız tutum sergilediği 1.Dünya Savaşı’na, artık tarafsız kalamayarak ittifak bloğuna katılmış ve savaşmak durumunda kalmıştı. Oluşturduğu cepheler arasında en önemlilerinden biri Çanakkale Cephesi’ydi. İtilaf devletleri tarafından Osmanlı, küçük görülüp, Çanakkale’yi kolay erişilebilir olarak değerlendirilmişti. Fakat itilaf devletlerinin bu düşüncesi Çanakkale girişinde kalmış, ağır zayiatlar vermişti. Osmanlı hem karada hem de denizde güçlerinin sınırlarını zorlamış, insanüstü yeteneklerini tüm dünyanın görmesini sağlamıştı. Tarihe 18 Mart Çanakkale Savaşı olarak geçen savaş aynı zamanda verilen mücadelelerden sonra “Centilmenler Savaşı”, “Dardanel Savaşı” olarak da anılmaya başlandı. Mustafa Kemal Paşa “Anafartalar Kahramanı”, Cevat Çobanlı “18 Mart Kahramanı” olarak anılmaya başlandı. Osmanlı ve itilaf devletlerinden toplam yarım milyona yakın insan Çanakkale Savaşı’nda hayatlarını kaybetti. Osmanlı askerlerinin çoğu eğitim görmüş kişilerden oluşuyordu ve bu nedenle savaş sonrası “Aydınlar Savaşı” olarak da anıldı. Bu kadar kayıplara rağmen Dünya tarafından gücünün kırıldığı inanılan Osmanlı tekrar uyandı, geçilir dedikleri Çanakkale ise asla geçilemedi.

Çanakkale Savaşı'nın Önemi Özellikleri ve Sonuçları

Ben size taarruzu emretmiyorum; ölmeyi emrediyorum! Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimize başka kuvvetler de kumandanlar da geçebilir. Benimle beraber burada muharebe eden askerler kesin olarak bilmelidir ki, bize verilen namus görevini eksiksiz yapmak için bir adım geri gitmek yoktur. Uyku, dinlenme aramanın, bu dinlenmeden yalnız bizim değil, bütün milletimizin sonsuza kadar mahrum kalmasına sebep olacağını hepinize hatırlatırım.

Mustafa Kemal / Conkbayırı Konuşması
    1. Saadet 18 Mart 2022

    Yorumunu ekle